СЕМӦНДРЕЙСАЯСЛЫ (дженьыда)

1. Коді шуӧ, Туту.руса конкурссӧ критикуйтысьяс пӧ коми йӧзӧс да Мутнӧй материксӧ увтыртӧны: ставныд Альберт Ванеевлысь кывбурсӧ "Семӧ Ӧндрей сикт" лыддинныд? Уна котырӧ пуктӧма вӧлі. Шуам, татчӧ. Мыйла нӧ тайӧ кывбурсӧ онӧ паськӧдӧй, онӧ ошйысьӧй? Онӧ пыдди пуктӧй нималана коми гижысьӧс да туялысьӧс?
2. Ті ӧмӧй онӧ гӧгӧрвоӧй: вермасьӧмыс — йӧй, организаторъяслӧн сизим класса "школота" вкус, финалӧ кӧ веськалӧмаӧсь "Бухалово", "Мошонки" да с. в. Зэв тай "серамбана"! А тіянлы нимкодь, мый прессаын тіян сиктныд лоас Бухаловокӧд орччӧн?
3. Конкурссӧ ёна пиаритӧны. Абу-ӧ тайӧ страннӧ? Мыйла тайӧ поснитор йывсьыс быдлаын гижны заводитӧмаӧсь? Гашкӧ, медым тіянӧс манитны да сэсся мыйкӧ мырддьыны, кыдзкӧ ылӧдны, кутшӧмкӧ выль лёк закон лӧсьӧдны?
4. Но, вермис сиктныд — и колӧ президентӧс корны? Сэтшӧм поснитор вӧсна? Али тайӧ кодлӧнкӧ провокация, медым тіянӧс сэсся увтыртны?

"Пасйӧдъяс" блогӧ гижны эг планируйт, да ковмис...

Ӧнія мортыд, буракӧ, зэв импульсивнӧй да терпитны вермытӧм. Вежон чӧж "Коми блогйысь" котырыс нинӧм оз йӧзӧд – кодкӧ нин группасьыс петны заводитӧ (кӧть участвуйтӧмысь сьӧм мынтыны оз ков). Сідзкӧ, неыджыд вочакыв гижышта, кӧть и ӧні нин войся кад. Кӧть, гашкӧ, менам гижӧд вӧсна нӧшта некымын морт котырысь петасны (бур тай помка!).

Ас йылысь со мый шуа. Да, медбӧръя вежоннас ме блогйысьны эг удит: помалі лыддьыны 1928-ӧд вося "Ордым" журналъяс (ӧнія ногӧн гижӧм текст файлъяс редактируйтны), нӧшта содтавлі Коми онлайн небӧгаинӧ Ананий Размысловлысь гижӧдъяс ("Медводдза любов" поэмасӧ, журналъясын йӧзӧдӧм кывбуръяс да письмӧяс). Университетын бара жӧ уджавны колӧ, та вӧсна вывті зіля коми гижӧдӧн ноксьыны ог вермы. (Ӧти сайын орччӧда: августын, отпуск дырйи, ме лыдди квайт "Ордым"-са номер. Семестр заводитчис – сӧмын кык номер ӧти тӧлысьӧн видзӧдлыны удита. Специалистъяслӧн удж серти – тайӧ пӧшти нинӧм!)

Мукӧдъяс, буракӧ, тшӧтш озджык вермыны блогйысьны, кадыс ӧні сьӧкыд. Но ас опыт серти со мый шуа шоча петысь гижӧдъяс йылысь: овлӧ, дзик нин шогӧ уся коми блогъяс "узьӧмысь" – а сэсся виччысьтӧг некымын морт интереснӧйтор гижасны.

Выльысь и выльысь шуа: комияс, ӧта-мӧднытӧ пыдди пуктӧй да буртор вылӧ ышӧдӧй!

Александр Гротендиклӧн “Няньпиян да кӧдзас” небӧгысь

Тӧрыт тӧд вылӧ усис "Няньпиян да кӧдзас" небӧг (лыдди сійӧс во дас сайын). Авторыс – нималана прансуз математик, Александр Гротендик. Сійӧ казьтылӧ ассьыс олӧмсӧ, мӧвпалӧ, кыдзи йӧзыс ӧта-мӧдыскӧд лӧсялӧны, кыдзи математика теорияяс артмӧны. Аслас ӧти теория йылысь сійӧ шуис: идеяыс пӧ вӧлі челядьлы чача кодь, гашкӧ, та вӧсна некод сійӧс эз и видлав, эз сӧвмӧд. А сійӧ босьтчис – да математикалы коланатор артмӧма.

Небӧгысь неыджыд юкӧн комиӧді дженьдӧдӧмӧн. (Бурджык эськӧ вӧлі, сійӧс кӧ прамӧй гижысьяс комиӧдісны, но налӧн кадыс, ме чайта, абу.) Тані сэтшӧм жӧ мӧвп петкӧдлӧма: сюсьджыка кӧ видзӧдлан "ковтӧмтор" вылӧ – мича, озыр енкӧла тэ водзын воссяс...

Со мый Гротендик гижӧ.

Чайта, меным колӧ медводз гӧгӧрвоны, кыдзи лӧсялісны “вына” да “жеб” йӧз математика енкӧлаын – сійӧ кадӧ, кор ме ачым вӧлі сы пытшкын.

Ӧні, та йылысь мӧвпалігмоз, ме пыр шензя со кутшӧм тешкодьтор вылӧ. Вӧлӧмкӧ, тайӧ енкӧласьыс вель ыджыд юкӧнсӧ ме эг и казявлы (ог и тӧд, мыйла). Но сэтчӧ пырӧмаӧсь йӧз, кодъяскӧд ме тшӧкыда паныдасьлі. Тыдалӧ, тайӧ котырыс менам син водзын вӧлі быттьӧ “кадъя нюр”: мыйла сійӧ колӧ, мый сэн керсьӧ, меным эз вӧв ясыд. Уна вылӧ, ме эськӧ верми сылы сетны скрипка резонатор роль, код вылын ворсӧны гырысь мастеръяс. Ме аддзи сӧмын рудіник, нинӧмӧн торъявтӧм масса, коді пукалӧ бӧр радъясын семинаръяс да коллоквиумъяс вылын. Тайӧ йӧзыс быттьӧ чужӧмаӧсь, медым вуджӧрын овны да повны: друг пӧ кодкӧ менӧ казялас? Найӧ пӧшти некор нинӧм йылысь эз юавны докладчикӧс: полісны, оз-ӧ ло юалӧмыс лӧсявтӧмӧн (дай быттьӧ асьныс водзвыв тӧдісны та йылысь). Найӧ кӧ и смелмӧдчывлісны да шыӧдчывлісны (либӧ матыстчывлісны) тӧдчана специалистъяс дорӧ (миян дорӧ), вӧчны вермисны тайӧс сӧмын кулуаръясын (кор аддзывлісны, мый "нималана туялысьяс" оз кӧсйыны дзик пыр ӧні ас костаныс сёрнитны). Налы быттьӧ вӧлі яндзим босьтны дона кад миянлысь, пыдди пуктана йӧзлысь...

...1970-ӧд воын, менам “садьмӧм” бӧрын, тайӧ “нюрыс” быттьӧ вуджӧр сайысь петіс: “рудіник масса” менам син водзын быттьӧ ловзьӧма. Виччысьтӧг ме сійӧ жӧ воас “оланінӧс вежи”. Ме эновті медводдза радъяссӧ “нюр” вӧсна; ме ёртаси йӧзкӧд, кодъясӧс во сайын на чайті сісь гажтӧминын олысьясӧн. Сідз шусяна “нюр” заводитіс сёрнитны мекӧд морт гӧлӧсъясӧн; гудыр, буса сайӧд, коді вӧлі “кыӧма” сӧмын менам вежӧрӧн, усис чаль чуньӧн вӧрзьӧдӧмысь, да уна рӧмӧн пӧртмасис менам син водзын – выль олӧм заводитчис!

СЫКТЫВКАРӦ ВЕТЛӦМ БӦРЫН – 3

*** 

Вывті дыр нокси Илля Вась гижӧдӧн да, сӧмын куим час бӧрын мӧдӧдчи кар шӧрӧ. Пыри ИЯЛИ-ӧ, а вахтаын уджалысь шуӧ – Йӧлгинь Цыпанов пӧ гортӧ мунӧма нин, талун дженьыд лун да... Но инӧ, Артур Артеевкӧд кӧть паныдасьла. Печать керка дорын триньӧбті сылы – вӧлӧмкӧ, абу жӧ тан, но минут вит мысти пӧ машинаӧн волас. Виччысигӧн аддзи тӧдса чужӧмбана мортӧс – гашкӧ, тайӧ вӧлі Олег Уляшев, но яндыси да сы дорӧ эг шыӧдчы.

Артур сетіс меным небӧг тыра сьӧкыдкодь пакет. Мӧдӧдчи гортӧ. Автобусын заводиті лыддьыны Сергей Морозовлысь “Тэбук керӧс” висьтсӧ, но лои кыдзкӧ “шог дай-и гажтӧм”*: гижӧдыс куш “производственнӧй” – бурӧвӧй уджъяс войвылын нуӧдӧм йылысь, да нӧшта сэні шӧр персонаж, Шомысов, дыш морт; сійӧ няргӧ – аслам чужан муын пӧ уджтӧ оз кӧсйыны сетны; сійӧс Царёв директор шуӧ “гастролёрӧн”. Сійӧ кадӧ, кор комияс асьнысӧ озджык пыдди пуктыны, а ӧтуввезса тролльяс “прӧстӧй роч работягаяс” нимсянь на вылын ыджыдалӧны, сэтшӧмторсӧ помӧдз он и кӧсйы лыддьыны. Эм ӧд збыльысь бур, мича да пыді мӧвпа коми гижӧд – дай абу этша. 

Рытнас водзӧ Илля Васьлысь гижӧдсӧ онлайн небӧгаинӧ лӧсьӧді, нӧшта Ӧньӧ Лавлы Михаил Елькин кывбуръяса файл ысті (Мӧскуаын* на, “Ордымъяс” лыддьӧмысь шойччигмоз, корректируйті сійӧс). Зэв енбиа поэт: 

     “Ог вештысь став уджйӧзысь туй помӧ вотӧдз, 

     И ас вылысь найӧс ме мӧдлы ог йӧткышт... 

     А бур, гашкӧ, уджйӧз кӧ сьӧлӧмӧс сотӧ 

     И уджйӧзсӧ тӧдӧмӧн — овнысӧ тшӧктӧ...”

  

*** 

Субӧтаӧ ветлі финн-йӧгра лабораторияӧ – гӧститны. Сёрнитыштім Ӧньӧ Лавкӧд олӧм-вылӧм йылысь, коми кыв да коми йӧз йылысь: мый керны? Петан туй огӧ аддзӧй. Капитализм дырйи зэв сьӧкыд коми кыв сӧвмӧдны. Да кодлӧн ӧтуввезйын пукавны кад эмышт, оз паськӧд коми гижӧд, “мукӧдъяс кодь” лоны кӧсйӧ. Видзӧдлан кӧ коми нывбаба контактса лист бокӧ – аддзан сэтысь пырджык “Kinder, Küche, Kirche”* тематика кузя репостъяс, да ставыс рочӧн. (А комиясӧс либӧ аньясӧс увтыртысьяс ӧд зэв радӧсь сыысь...)

Ме абу социопсихолог, ог тӧд, мый колӧ шуны, медым комияс садьмисны. Дай сьӧкыд коми культура йылысь сёрнитны тшыг нисьӧ пӧт йӧзкӧд, кодъяслысь медбӧръя няньтор да сӧстӧм ва-сынӧд кӧсйӧны мырддьыны... Дерт, выльысь и выльысь шыӧдча комияс дорӧ, медым асьнысӧ пыдди пуктісны, комиӧн лыддьысисны. А лёк йӧз кӧ коми гижӧд увтыртӧны – 

     “Муза тӧдысьлы кӧн ен,

     Сӧмын из вандаллы сэн”.

(Фридрих Шиллер; комиӧдӧма Ӧльӧш Иван) 

* Тадзи гижӧма вӧлі 20-ӧд воясын ӧти томиник селькор; кывбурсӧ “Ордым” журналӧ абу босьтӧмаӧсь. 
* Стӧчджыка кӧ, Люберцы карын, кӧні миян дача. 
* "Челядь, пусьӧм-пӧжалӧм, вичко". Тайӧ немеч зумыд кывтэчасыс петкӧдлӧ, кыдзи консерваторъяс видзӧдлӧны аньяс вылӧ.

СЫКТЫВКАРӦ ВЕТЛӦМ БӦРЫН – 2

***

Вои Ӧльӧш Иванлы сиӧм конференция вылӧ да кывзі докладъяс: Т.Л. Кузнецовалысь (Иван Куратовлӧн поэзия аслыспӧлӧслун йылысь; авторыс пӧ помӧдз оз висьтав кывбуръясын ассьыс мӧвпъяссӧ), М. И. Бурлыкиналысь (А. С. Сидоров йылысь – буретш сійӧ козьналӧма коми войтырлы Ӧльӧш Иванлысь творчествосӧ), Д. Г. Холоповалысь (выставка йылысь), Г. К. Лисовскаялысь (Ӧльӧш Иванӧс ӧнія туялӧм йылысь; Галина Константиновна критикуйтіс учёнӧйясӧс, кодъяс “путкыльтӧны” сӧвет кадся куратоведенньӧ да уналаын гораа та йылысь шуӧны; доклад бӧрас кодкӧ весиг “браво” шуис) да мукӧдъяслысь. В. М. Ванюшев, удмурт профессор, ӧткодяліс Ӧльӧш Иванлысь да Кузебай Гердлысь гижӧдъяссӧ. Шуам, петысь шонді йылысь мӧвп эм кыкнан поэтлӧн. Тайӧ докладсӧ кывзігӧн казьтылі ассьым кык шогсьӧм:

1) Сӧвет кадӧ быдлаӧ сюйӧмаӧсь “югӧр”, “кыа” нимъяс дай штампӧ пӧртӧмаӧсь мича ӧбразъяссӧ. Ӧні тай пемыдын олам...

2) Этша на комиӧдӧма Кузебай Герд да мукӧд финн-йӧгра классиклысь гижӧдсӧ. Мыйла нӧ коми морт вермӧ бура тӧдмасьны матысса войтыр культуракӧд сӧмын роч кывйӧн вӧдитчӧмӧн?!

***

Конференция вылын аддзи уна тӧдса йӧзӧс: Йӧлгинь Цыпановӧс, Артур Артеевӧс, Ӧльӧш Надьӧс, Диана Холоповаӧс, Оля Баженоваӧс. Кофе-брейк дырйи сёрнитчим: вола “Республика” газет редакцияӧ Артур Артеев ордӧ да ИЯЛИ-ӧ Йӧлгинь Цыпанов ордӧ небӧгъясла.

***

Став докладъяс кывзыны эг удит, котӧрті Куратов паметник дінӧ.

Чукӧртчим. Пуктім дзоридзьяс, сэсся кывбуръяс лыддим. Алёна Нестерова висьталіс Анна Габовалысь “Куратов!” кывбурсӧ. Анна школаын велӧдчӧ. Нимкодь вӧлі (эмӧсь комиӧн гижысь енбиа челядь!), но и жугыль мӧвпъяс рочӧ пӧртан политика йылысь чужисны...

***

Тадзи помасис Коми муын медводдза лун: уна лоӧмтор, уна аддзысьлӧм. Неуна жаль сӧмын вӧлі: Сыктывкарӧ мунігӧн уналы шуи – “кута финн-йӧгра лабораториялы отсавны”, – а нинӧм, вӧлӧмкӧ, оз и ков вӧчны. Но, “Мый медся дона да муса” текст файлын колис уна веськӧдлытӧм да Коми онлайн небӧгаинӧ пуктытӧм гижӧд. Сідзкӧ, пырысь-пыр “чорыдджыка кутчыся тайӧ уджас”, кыдзи гижлывлӧмаӧсь 20-ӧд воясӧ...

***

Лыдди Ӧльӧш Иван йылысь Илля Васьлысь гижӧдъяссӧ – да нимкодяси. Ӧні статьяясыс эмӧсь нин Коми онлайн небӧгаинын, но мыйсюрӧ на йылысь блогӧ пасйышта.

1866-ӧд воын Иван Куратовлысь вит кывбур йӧзӧдӧмаӧсь “Вологодские губернские ведомости” газетын кыдз йӧзкостса сьыланкывъяс, тайӧ гижӧдсӧ кырымалӧма “К” шыпасӧн. Уна туялысь чайтӧмаӧсь: “К” кырымпасыс – сідзкӧ, авторыс ачыс Куратов. (Дай ӧні кодсюрӧ сідзи чайтӧ, да нӧшта “очевидно” содтӧ. Миянӧс, математикъясӧс, ӧлӧдӧны “очевидно” гижӧмысь, тадзи пӧ торксьыны зэв кокньыд...) Илля Вась “И.А. Куратовлысь кывбуръяс медводдзаысь йӧзӧдӧм” статьяын тайӧ йӧзӧдӧм кывбуръяслысь гижанног видлалӧмӧн петкӧдлӧ: К. – абу Куратов, а, тыдалӧ, В. Е. Кичин. Ӧльӧш Иван лӧсьӧдӧма коми кывлы орфография (Илля Вась сы йылысь дженьыда висьталӧ), но йӧзӧдӧм текстын вывті уна торксьӧм: 24% кыв вежлалысь суффикс торйӧн гижӧма, 25% – дефисӧн, 51% – ӧтлаӧн, дай гижанногыс абу ӧткодь быд кывбурын. Илля Вась шуӧ: буракӧ, сійӧ кадӧ лӧсьӧдавлӧмаӧсь песенникъяс, наысь тайӧ кывбуръяссӧ-сьыланкывъяссӧ газетас и босьтӧмаӧсь. Уна йӧз переписывайтӧмаӧсь да, торксьӧмъяс абу ӧткодьӧсь. Эмӧсь и мукӧд кежӧмъяс – шуам, “койд” диалектнӧй кывйӧн Ӧльӧш Иван абу вӧдитчӧма, а газетас сійӧ кыдзкӧ веськалӧма.

Нӧшта ӧти интереснӧйтор “И. А. Куратовлысь кывбуръяс медводдзаысь йӧзӧдӧм” статьяас – Печӧраса комияслӧн нёль визя сьыланкыв йылысь пасйӧд. Со кутшӧм сьыланкывйыс:

Ягморт ыджыд, кыдз бур коз пу,

Ягморт сьӧд, кыдз пач шом!

Эн бӧрд, пиӧ! Ягморт воас,

Кутан бӧрдны — тэнӧ сёас.

Е. С. Гуляев юалӧма: гашкӧ, сійӧ “Ягморт” поэмаысь? Илля Вась вочавидзӧ: вермӧ лоны; лӧсьӧдны да содтыны кӧ кык строка сы водзӧ, артмас поэма ногӧн гижӧм квайт визя строфа:

(Кага-с повзьӧдлӧны, оз кӧ

Ланьтлы, оз пӧдлавлы вом):

«Ягморт ыджыд, кыдз бур коз пу,

Ягморт сьӧд (зэв), кыдз пач шом!

Эн бӧрд, пиӧ! Ягморт воас.

Кутан бӧрдны — тэнӧ сёас!»

(Збыльысь ӧд, быттьӧ ачыс Ӧльӧш Иван и гижӧма!) Нӧшта Илля Вась пасйӧ: “сёас” кыв – Сыктыв вожса сёрниысь, Куратовлӧн гижӧдъясын паныдасьлӧ; Печӧраын сійӧн оз вӧдитчыны.

Мукӧд статьяясысь позьӧ тӧдмавны Ӧльӧш Иванлысь творчество медводдза туялысьяс йылысь (А. С. Сидоров да Ӧльӧк Ӧндрей йылысь); Шиллерӧс, Гётеӧс да Пушкинӧс комиӧдӧм йылысь; Ӧльӧш Иванлӧн гижан техника сӧвмӧдӧм йылысь (сэн вайӧдӧма уна пӧлӧс статистика кывбур размеръяс да рифмаяс кузя; петкӧдлӧма: бӧръя кадся гижӧдъясын рифмаясыс тырбураджыкӧсь, кыв йывъяс рифмуйтӧм этшаджык). Шиллерӧс вуджӧдӧм йылысь статьяын Илля Вась видлалӧ: немеч оригинал вылысь кывбуръясыс комиӧдӧмаӧсь али роч переводъяс вылысь; кутшӧм эмӧсь оригинал серти бокӧ кежӧмъяс да мыйла (рифма вӧсна, ритм вӧсна, лыддьысьысьяслы бурджык гӧгӧрвоӧм вӧсна да с. в.) Вайӧда “Югыд юкӧм” кывбур анализысь кык цитата:

“...Куратов тайӧ кык строфасӧ дзик мӧд ног вӧчӧма, мед лыддьысьысь гӧгӧрвоас, матыстӧма сэкся коми олан-вылан ногъяслань. Коми вӧралысь оз вӧтлысь сӧмын хищнӧй зверьяс бӧрся, сійӧ кыйӧ и сьӧла-тар, ур да кӧч, кыдз позьӧ Комиын тупкыны туй да ещӧ вот босьтны туй вывті мунӧмысь? Комиын вӧралӧм да му уджалӧм кындзи, эм ещӧ и чери кыйӧм. Тайӧс Куратов тшӧтш пасйӧ. Комияс тӧдӧны нин вӧлі, мый руда перйӧны медалӧм киӧн. Тайӧс содтӧ сійӧ, мед политически ёсьджык лои Зевслӧн му юклан принципыс.”

“Куратов переводын поэтыс оз пидзӧсчанясь (Шиллерлысь сійӧ местасӧ коми поэт шыбитӧма), а Зевсыслы веськыда синмас крапкӧбтӧ: «Веськыдлун эз нин и енвевтысь пет».

Кывбурыс помасьӧ сир курыд серама кывъясӧн. Зевс шуӧ: кодлы пӧ му вылысь нинӧм эз сюр, кайӧй пӧ енэжӧ, налы пӧ «восьтӧма енвевтӧй пыр».”

***

Лыдди Илля Васьӧс рытнас, сэсся мӧд асылӧ, луннас, пукті Коми онлайн небӧгаинӧ мый удиті да мӧдӧдчи кар шӧрӧ – Артур Артеев да Йӧлгинь Цыпанов ордӧ...

(водзӧ лоӧ на...)

СЫКТЫВКАРӦ ВЕТЛӦМ БӦРЫН – 1

Сора тӧлысь 17-ӧд лунӧ, Афанасий Маегов чужан лунӧ, вои Сыктывкарӧ. Варышӧс тані гарышті, сылысь коми гижӧд мӧд во нин корся да. Колян вося тулыснас нокси Нёбдінса Виттор гижӧдӧн, сэтысь лыдди Тима Веньлӧн “Кодарас ми” поэма йылысь, а поэмаас вӧлі Варышлӧн “Чераньяс, гутъяс” гижӧд йылысь шуӧма. Коми онлайн небӧгаинысь аддзи сӧмын “Выль туй вылӧ” кывбурсӧ, нӧшта Нёбдінса Витторкӧд да Тима Венькӧд комиӧдӧм “Интернационал”. Во сайын тулыснас Мӧскуаса Ленинкаысь да гожӧмнас Сыктывкарса Куратов музейысь лыдди важ “Зырянская жизнь – Удж – Югыд туй” газетъяс, аддзи да текстуйті Варышлысь кывбуръяссӧ, пукті “Контактӧ”... да сэсся лыдди Коми Википедияысь: чужӧма Афанасий Маегов 1893 вося сора тӧлысь 17-ӧд лунӧ (выль стиль серти). Шензьӧданатор артмӧма: гижӧдъяссӧ тӧдлытӧг дасьті да йӧзӧді 125 во тыригкежлӧ!.. Но, лоӧмторйыс олӧмад уна, на пиысь кыкыс вермасны зэв мичаа лӧсявны. “Аттӧ дивӧ!” – шуан. А збыльысь кӧ, абу дивӧ, вермаслун (вероятносьт) теория унатор гӧгӧрвоӧдӧ.

***

Овмӧдчи да босьтчи дасьтысьны Иван Куратов юбилейлы сиӧм флэшмоб кежлӧ: кӧсйи лыддьыны “Ӧти бур олӧм”. Мыйла бӧрйи тайӧ кывбурсӧ? Коркӧ лыдди Павел Лимеровлӧн статьяысь (йӧзӧдӧма 2014-ӧд вося “Арт” журналын, 2№): сійӧ пӧ кулӧм темалы сиӧма. Но тайӧ абуджык сідз! Кывбурыс важ кадся йӧзкостса лёктор петкӧдлӧ: гӧль семья ичӧт кагасӧ озырджыкъяслы вузалӧ, сэсся быдмӧм зонмыс тільсьӧ-пессьӧ – уджйӧз мынтӧ, сэсся гӧтрасьӧ да бара ноксьӧ-мырсьӧ вот вылӧ, “мед оз йӧртны, мыш оз серӧдны, мӧска-вӧлаӧс оз нуӧдны, гӧтыр-пиянӧс м’оз дзерӧдны”. Да, кывбур помас геройыс кулӧ, олӧмыс дзоньнас петкӧдлӧма да... Сійӧ жӧ статьяын гижӧма – Казаньын велӧдчан кадӧ (1865–1866 воясӧ) Иван Куратов падмӧма, и буретш сэки сылӧн “Пемыд”, “Менам муза” артмӧма да лёктор петкӧдлан кывбуръяс. А “Ӧти бур олӧм” гижӧма нин 1868 воын... Дерт, медуна сэтшӧм сяма произведенньӧ збыльысь лӧсьӧдӧма Казаньын велӧдчигӧн. Но эмӧсь водзджык да сёрӧнджык гижӧм кывбуръяс, кӧні йӧзкостса лёктор эрдӧдӧма. Шуам:

“...Еннога поп лёка

Видзӧдлас тэ вылӧ;

Уна тӧдысь-кужысь

Сералӧ нин, кылӧ...

Крестьянин оз идрав

Лолас тэнӧ, пиӧ;

Вӧтасьӧ вот йылысь

Лун-вой коньӧр сійӧ!..”

(“Сьылан менам, сьылан”, 1860).

Мича коми сьылансӧ некод оз и кӧсйы босьтны: ӧтиыс реакционер, мӧдыс сноб, коймӧдыслӧн кад дзик абу, лунбыд тільсьӧ-пессьӧ да. (Ӧнія кадӧ ставыс дзик сідзи жӧ.) “Понкӧд” кывбур гижӧма 1862 воын; сэн медшӧр геройлӧн сьӧм бырӧма (жалованньӧ лоас сӧмын аски) да медбӧръя няньтор сійӧ сетӧ понйыслы. Либӧ босьтам “Гусясьысьяс” кывбурысь (1867) цитатасӧ:

“...Йӧз оз гусясь; ӧні

Гӧльлун да тай шог

Сӧмын корсьысьӧны,

Тэд кӧть абу мог...”

Коми культураын гусясьӧм – зэв ыджыд мыж. И со кутшӧм олӧм пуксьӧма – весиг гусясьысьӧс позьӧ гӧгӧрвоны!.. Сійӧ жӧ 1867 воын, буракӧ, гижӧма “Бур морт уна бур йӧз пытшкын” поэма, кӧні петкӧдлӧма чӧскыда сёйысь-юысь поп-ханжаӧс:

“Быдсӧ сылӧн велӧдӧм –

Вина, бур кыв, рай и сьӧм!”

***

Гижи Ӧльӧш Иванлысь кывбурсӧ тетрадьӧ да рытывбыд репетируйті:

“Сэк кості, кор мортӧс чужтісны,

Кодыр пыртісны, кор тӧбисны,

Кор эз куж на витӧдз лыддьыны,

Сійӧс озырджыкъяс ньӧбисны...”

***

Мӧд лунӧ, асывнас, ветлі финн-йӧгра лабораторияӧ. Чайті – Ӧньӧ Лав сетас меным удж, кодӧс Мӧскуаын олігӧн эг эськӧ вермы вӧчны. Эз сет. Сӧмын петкӧдліс: со пӧ “Югыд туй” газетсӧ текстала, со 1918-ӧд вося “Ордым” журналсӧ спеллерала (Молодцов шрифтӧн), со кывкуд лӧсьӧда, нӧшта коми кыв онлайн курс колӧ помавны. Гашкӧ, мися, Молодцов текстъясӧн отсала? Оз пӧ ков.

Но тай... Сідзкӧ, Илля Васьлысь “Мый медся дона да муса” текст файл кута водзӧ корректируйтны да гижӧдъяс Коми онлайн небӧгаинӧ пуктавны, сэсся 1927-ӧд вося “Ордым” кузя юаланторъяс лӧсьӧда. Колӧ и Коми тӧданін сайт выльмӧдны, нӧшта Рыбкинлысь геометрия задачник босьтчи текстуйтны. Унатор абу на вӧчӧма, удж и менам эм.

Мӧдӧдчим Маршак небӧгаинӧ. Сэні Алёна Тувсовъя челядьлы висьталіс Иван Куратов йылысь. Корис менӧ лыддьыны “Коми кыв” кывбур, сэсся челядь лыддисны роч вылӧ вуджӧдӧм. Сылӧн уджъёртыс петкӧдліс меным “Зиль-зёль” жырсӧ, ворсӧмъяс да небӧгъяс. Ӧти пельӧс Стефан Пермскӧйлы сиӧма. Вӧзъя: вӧчӧй, мися, Молодцовлы сиӧм сэтшӧм жӧ пельӧс. А то йӧз сы йылысь омӧля тӧдӧны. Пукті коркӧ Сёрни-басни контактса котырӧ Молодцов анбурӧн лӧсьӧдӧм гижӧд, а йӧзыс шензисны: “Мый нӧ тайӧ?” (Сы бӧрын босьтчи нуӧдны “Молодцов анбур” рубрика.) Быть колӧ паськӧдны Сандрӧ Васьӧ йылысь тӧдӧмлун! Мортыс гражданскӧй тыш сьӧкыд кадӧ унатор вӧчӧма, медым лӧсьӧдны да сӧвмӧдны коми гижӧд, а сійӧс коми йӧз оз и тӧдны. Гашкӧ, весиг чайтӧны: коми алфавит да грамматика пӧ революция бӧрын кутшӧмкӧ роч туялысь козьналӧма.

Сійӧ жӧ кадӧ Ӧньӧ Лав петкӧдліс Алёналӧн уджъёртыслы Коми онлайн небӧгаин да Коми тӧданін сайтъяс (гашкӧ, и мукӧдъяс). Нылыс нимкодясьӧ, шензьӧ... вӧлӧмкӧ, оз тӧд коми электроннӧй ресурсъяс йылысь! Бара жӧ: важӧн нин сайтъясыс уджалӧны, Контактӧ на йылысь гижӧма вӧлі, уналаын висьталӧма, а йӧзыс оз и казявны тайӧс.

(водзӧ лоӧ на...)

Аскежъя эмтор

Гангнуслысь да Гурвицлысь геометрия учебник коми онлайн небӧгаинӧ дасьтігӧн аддзи фраза: "Та ногӧн жӧ докажитчӧ, мый...". Мӧвпавны заводиті: гашкӧ, бурджык гижны "докажитсьӧ", медым лои пассив (теоремасӧ кодкӧ подулалӧ)? Англичана со пассивӧн шуӧны... "Докажитчӧ" кӧ гижӧма, артмӧ, быттьӧ теоремаыс ачыс асьсӧ подулалӧ... вермӧ-ӧ тайӧ лоны?

Тӧд вылӧ уси менам уджъёртъяс костын вензьӧм. Ӧтиыс шуис: "Математика кувтӧм!" Мӧдыс вочавидзис: "Кыдз нӧ сідз? Шонді кусас да, став йӧзыс куласны дай математика накӧд тшӧтш!" Ме кайтышті: "Дерт, сэки туялӧм оз нин ло. Но теоремаяс ӧд некытчӧ оз вошны, вӧліны кӧ збыльӧн — дай колясны. Сӧмын некод оз нин мӧвпав на йылысь, налысь подулалӧмсӧ оз лӧсьӧд." Ставыс сералісны, а кодкӧ иронияӧн шуис: "Но, Наста, тэнад кутшӧмкӧ аскежъя эмтор артмӧ..." Аскежъя эмтор — Иммануил Кантлӧн философияысь термин, рочӧн кӧ — "вещь в себе, вещь сама по себе".