"Пасъяс синтӧмлӧн" да "Тӧвйыв Варыш" лыддьӧм бӧрын

Ӧкмысдасӧд во бӧрся серпасыс:
лэбӧ Гарпия, сынӧд вундалӧ —
синтӧммӧм йӧзӧс гуӧ тойлалӧ. 

Дас ӧкмысӧд во бӧрся серпасыс:
кыссьӧ Гундыр, водӧ сёртасӧ —
Варышъяс вылӧ лёка серавлӧ. 

Торъя образъяс — 
Ӧткодь пытшкӧсыс.

 

вежӧма 19.11. 2021

Эй, Джанкой: еврей коммуна йылысь сьыланкыв

20-30-ӧд воясын еврейяс овмӧдчӧмаӧсь Крымӧ канму проект серти. Сэсся проектсӧ дугӧдӧмаӧсь, а еврей автономиясӧ лӧсьӧдӧмаӧсь Ылі Асыввылын (ӧнія ЕАО).

Джанкойса еврей коммуна йылысь эм ӧти гажа сьыланкыв - "Hey, Zhankoye". Аддзи англичан кыв вылӧ стӧч вуджӧдӧм да гижи коми подстрочник.

Севастопольӧ мунігӧн
Симферопольсянь неылын
Аддзанныд неыджыд станция.
Мыйла бара колӧ шудтӧ корсьны мукӧдлаын?
Тайӧ аслыспӧлӧс станция
Джанкойын, жан, жан, жан.

Припев

Эй жан, эй Джанкой
Эй жанвили, эй Джанкой
Эй Джанкой, жан, жан, жан.

Еврейяс, висьталӧй меным,
Кӧні менам Абраша вок?
Сійӧ веськӧдлӧ тракторӧн поездӧн моз.
Лея тьӧт кӧсилкаӧн,
Бейла уджалӧ молотилка вылын
Джанкойын...

Припев

Коді шуӧ, еврейяс пӧ сӧмын вузасьысьяс
Да сёйӧны сыла шыд миндальӧн,
Но оз вермыны лоны уджалысьясӧн?
Сӧмын миян вӧрӧгъяс тадзи сӧрӧны -
Еврейяс, сьӧвзям налы чужӧмъясӧ,
Сӧмын видзӧдлӧй миян [Джанкой вылӧ] жан, жан, жан...

Припев

Мӧвпъяс

Тадзи гижӧмаӧсь сё во сайын кымын:

"Тіянлысь, Варыш кодь 
Полысьтӧм сьӧлӧмъяс, 
Сьылам ми вылӧм! 
Тіянлысь, бордъяяс, 
Пӧткаяс-лэбачьяс, 
Ошкам ми олӧм! 
Мед тэ кулін кӧ, Варышӧй, — 
Бур тэнад пом!"

Тадзи гижӧны ӧнія кадӧ:

"Со юр югдӧдны кӧсйис миян гут, 
Но олӧм 
Тӧдӧмлунъяссьыд на дона!"

Но, дона ёртъяс, мӧвпыштӧй, коді тіянлы веськыд туй индалысь: Варыш али Гундыр? Кыдзи кӧсъянныд овны: рудіник гут моз, коді регыдӧн веськалас черань везйӧ, кодлы гырысьджыкъяс оз сетны юрсӧ югдӧдны да весиг виӧны, али морт моз?

"Менам юр вывтыр дзик удж, кыдзи верман — сідзи-й гиж" — 2

Бара "Коми блогйысь" котырным кыдзкӧ ланьтіс. Ачым нинӧм эг на гиж: выльвося гажлунъяс дырйи корректируйті Владимир Попов гижӧдӧн текст файлъяс да коми онлайн небӧгаинысь ӧшыбкаяс веськӧдлі. Мукӧд корректорскӧй удж нуӧда и. Корсюрӧ кутшӧмкӧ отсӧг корӧны дай бара планъясӧй торксьӧны. Нӧшта универын удж эм... Сідзкӧ, энӧ дивитӧй. Но ставыс кӧ лоас бур, тайӧ вежоннас Ловзьӧм ловзяс. И мукӧдъясӧс чуксала: гижӧй, дона ёртъяс!

МАРИ ГИЖӦД ЛУНӦН!

Ӧшым тӧлысь 10-ӧд лун – мари гижӧд лун. Аддзи та йылысь юӧртӧм “Коми енкӧла” котырысь да босьтчи пуктавны сэтчӧ комиӧдӧм мари кывбуръяс: и аслым ликбез нуӧді, и коми йӧзӧс тӧдмӧдышті мари гижӧдӧн. 

Таысь кындзи, лӧсьӧді Коми тӧданін сайтын “Комиӧдӧм мари гижӧд” лист бок. Гашкӧ, эг ставсӧ пукты; тӧданныд кӧ нӧшта кутшӧмкӧ гижӧд йылысь, висьталӧй. Алексей Бахтинлӧн кывбуръяс лист бок вылас абуӧсь, сійӧ рочӧн гижис да. 

Жаль, вывті этша важ мари гижӧд комиӧдӧма. Со мый лыдди ӧтуввезйысь: 1907-ӧд восянь 1913-ӧд воӧдз “Марла календарь” быд вося журналын йӧзӧдӧмаӧсь мари гижӧд (ёнджыкасӧ кывбуръяс, сёрӧнджык петавлісны ворсанторъяс да проза). Мари литература подув пуктысьяс пиын вӧліны Сергей Чавайн, Валериан Васильев (сылӧн вӧлі Ӱпымарий гусяним – Уфаысь мари; чужан нимыс – Вастаев Темьян Гайсинович), Гурий Кармазин (Эвайн), Г. Микай (сійӧ жӧ Михаил Степанович Герасимов), Павел Глезденёв (чужан нимыс Мендиарын Ислам-Гарей, литература гусянимыс Пагул Ача), Александр Конаков да мукӧдъяс. А комиӧдӧма сӧмын Сергей Чавайнлысь куим кывбур: “Рас”, “Асыв” да “Мелі-мыла миян сьылӧм...”. Революция бӧрын литератураӧ пырисны Никон Игнатьев, Шабдар Осып (Шабдаров Иосиф Архипович), М. Шкетан (Яков Майоров), Андрей Эшкинин... но налысь некутшӧм  комиӧдӧм гижӧдтор ме эг вермы аддзыны. Со и артмӧ: медым бурджыка тӧдмасьны “братскӧй литератураӧн” (кыдзи гижлӧмаӧсь 1950-60-ӧд воясся “Войвыв кодзув” журналын), колӧ либӧ роч вылӧ вуджӧдӧм лыддьыны, либӧ мари кыв велӧдны. Лоа зэв рад, коми гижысьяс кӧ ышӧдчасны да комиӧдасны мыйсюрӧ мари литература классикаысь!

PS Став йӧзӧс, коді тӧдӧ мари кыв – чолӧмала!

Ӧти коми морт аддзис: ме "Мӧскуа" гижа...

...да босьтчис менӧ "велӧдны": Москва пӧ дзик роч кар, а "Мӧскуа" - тайӧ "басни". 

Корсьышті коми кыв корпусӧн "Мӧскуа" кывсӧ сӧветскӧй литератураысь 1940-1980 кад коласт индӧмӧн. Тайӧ кыв паныдасьлӧ Иван Куратовлӧн, Юрий Васютовлӧн, Геннадий Юшковлӧн, Нёбдінса Витторлӧн, Тима Веньлӧн, Николай Белыхлӧн гижӧдъясын. Кӧть сійӧ кадӧ зільӧмаӧсь гижны матынджык роч кыв дінӧ. 

Петкӧдла некымын серпас.

Тима Вень, "Всемирнӧй съезд" // "Менам гора тулыс", 1980. Оригинал менам абу; сійӧ печатайтӧма "Вӧрлэдзысь" газетын 1934 вося сентябрь 28 да 30-ӧд лунъясӧ, сэсся "Ударник" журналын (1934, 8-10№). 

Тима Вень, "Кыв-мӧд пӧль пӧльяс йылысь" ("Менам гора тулыс" небӧгын гижӧма "Мӧскуа" да оригиналын сідзи жӧ). Петкӧдла оригинал - 1928-ӧд вося Тима Веньлӧн небӧгысь фрагмент.

Нёбдінса Виттор, "Станция Сыктывдін кар".

1) 1931-ӧд вося гижӧд чукӧр.

2) 1932-ӧд вося география велӧдан небӧг.

Геннадий Юшков, "Отсӧг" кывбурысь ("Ленин йылысь кывбуръяс", 1969).

Геннадий Юшков, "Чугра" романысь ("Войвыв кодзув", 1978, №7).

Барнум эффект (мыйла йӧзыс гороскоплы эскӧны)

1948-ӧд воын америкаса психолог Бертрам Форер нуӧдіс эксперимент. Сійӧ сетіс студентъясыслы тест да результат сертиыс кӧсйысис тӧдмавны налысь сямсӧ. Сӧмын збыль характеристика пыдди Форер ставныслы петкӧдліс гороскопысь босьтӧм дзик ӧти гижӧд. Сэсся став студентсӧ корис донъявны гижӧдсӧ вит балла шкала серти – лӧсялӧ оз характеристикаыс налӧн сямлы. Шӧр баллӧн лоис 4,26. 

Сёрӧнджык сэтшӧм экспериментсӧ нуӧдлӧма уна туялысь. 

Сідзкӧ, мортыс зэв вылӧ пуктӧ сям йывсьыс кык ногӧн гӧгӧрвоана висьталӧм. Пырджык сійӧ чайтӧ: тайӧ серпасалӧмыс лӧсялӧ буретш сылы. 

Тайӧ феноменыс шусьӧ Барнум эффектӧн (Фрэнсис Барнум – америкаса шоумен). Буретш Барнум эффект вӧсна унаӧн эскӧны астрологиялы, хиромантиялы да мукӧд ылӧдчӧмлы.

PS Ыджыд аттьӧ ставыслы редактируйтӧмысь!